Abp Wojciech Polak, prymas Polski został laureatem Nagrody Orła Jana Karskiego

Kapituła nagrody przedstawiła go jako symbol Kościoła otwartego, tolerancyjnego, gotowego do przyznawania się do błędów oraz wolnego od politycznych ambicji.

Problem polega jednak na tym, że trudno mówić o „Kościele wolnym od polityki” w kraju, w którym przez dziesięciolecia hierarchowie aktywnie wpływali na decyzje władz, kampanie wyborcze, edukację, prawa kobiet, kwestie światopoglądowe i ustawodawstwo.

Kościół bez polityki? Fakty mówią co innego

W uzasadnieniu nagrody można przeczytać, że Wojciech Polak realizuje wizję wspólnoty wolnej od ambicji mieszania się do polityki.

Brzmi to efektownie, ale trudno nie zauważyć pewnego paradoksu. Przez lata Kościół katolicki w Polsce korzystał z ogromnych przywilejów finansowych, podatkowych i politycznych. Duchowni regularnie pojawiali się podczas kampanii wyborczych, wspierali konkretne ugrupowania i wpływali na debatę publiczną.

Gdy instytucja przez dekady uczestniczy w życiu politycznym, przedstawianie jej dziś jako apolitycznej przypomina próbę napisania własnej historii od nowa.

Nagroda w cieniu skandali

Nagrodę wręczono w Gnieźnie 24 czerwca, w dniu 112. urodzin Jana Karskiego. Podczas uroczystości wiele miejsca poświęcono zaangażowaniu prymasa w pomoc uchodźcom oraz osobom skrzywdzonym przez duchownych.

To właśnie ten drugi wątek jest szczególnie istotny.

Przez lata ujawniano kolejne przypadki wykorzystywania seksualnego dzieci przez księży oraz przypadki ukrywania sprawców przez przełożonych kościelnych. W wielu sytuacjach problemem nie były wyłącznie działania pojedynczych duchownych, lecz funkcjonowanie całego systemu chroniącego reputację instytucji kosztem bezpieczeństwa ofiar.

Dlatego pojawia się pytanie: czy wystarczy przepraszać za wieloletnie zaniedbania, aby odzyskać moralny autorytet?

Osoby skrzywdzone oczekują nie tylko słów, ale przede wszystkim pełnej przejrzystości, ujawnienia wszystkich przypadków nadużyć oraz konsekwencji wobec osób odpowiedzialnych za ich tuszowanie.

Człowiek kontra instytucja

Nie sposób odmówić Wojciechowi Polakowi działań na rzecz uchodźców czy prób dialogu z osobami pokrzywdzonymi.

Przypomniano między innymi, że w jego domu zamieszkało małżeństwo z Odessy, a uchodźcy z Ukrainy znaleźli schronienie w domu rekolekcyjnym w Rościnnie koło Skoków.

Jednak problem nie dotyczy wyłącznie jednego hierarchy.

Największe pytanie brzmi: czy pojedynczy duchowny może stać się symbolem odnowy instytucji, która przez dekady budowała swoją pozycję na politycznych wpływach, społecznych przywilejach i unikaniu odpowiedzialności za własne błędy?

Mit „Kościoła serca”

Kapituła nagrody opisała działalność prymasa jako realizację wizji „Kościoła Serca” skupionego na człowieku.

To atrakcyjna narracja, ale z perspektywy wielu obywateli wygląda ona jak starannie przygotowany przekaz wizerunkowy.

W ostatnich latach Kościół w Polsce zmaga się z gwałtownym spadkiem zaufania społecznego, malejącą liczbą uczestników nabożeństw oraz coraz większą krytyką ze strony młodych ludzi. Powodem nie jest działalność jego krytyków, lecz skutki własnych działań: skandale seksualne, ukrywanie przestępstw, polityczne zaangażowanie oraz niechęć do głębokich reform.

W takiej sytuacji nagradzanie przedstawicieli instytucji za deklarowaną otwartość może sprawiać wrażenie, że słowa są ważniejsze od rzeczywistych rozliczeń.

Parlament Europejski obok prymasa

Drugim laureatem Nagrody Orła Jana Karskiego w 2026 roku został Parlament Europejski, wyróżniony za działania na rzecz jednoczenia Europy i współtworzenia wspólnej przyszłości poprzez instytucje Unii Europejskiej.

To zestawienie jest symboliczne. Z jednej strony mamy instytucję religijną, która przez lata próbowała wpływać na politykę i kształt prawa zgodnie z własną doktryną. Z drugiej strony instytucję opartą na zasadach świeckiej demokracji, pluralizmu i praw obywatelskich.

Dla wielu osób właśnie ten drugi model stanowi dziś bardziej wiarygodną odpowiedź na wyzwania współczesności.

Nagrody nie zastąpią rozliczeń

Historia abp Wojciecha Polaka pokazuje, że nawet wewnątrz Kościoła istnieją osoby próbujące zmieniać jego wizerunek i sposób działania. Nie zmienia to jednak faktu, że instytucja, którą reprezentują, nadal nie rozliczyła się w pełni ze swojej przeszłości.

Prawdziwym testem wiarygodności nie są statuetki, laudacje ani uroczyste przemówienia. Są nim konkretne działania: pełne ujawnienie przypadków nadużyć, usunięcie wpływu religii na decyzje państwa, rezygnacja z politycznych przywilejów oraz rzeczywiste podporządkowanie się tym samym standardom odpowiedzialności, które obowiązują wszystkich obywateli.

Dopóki to nie nastąpi, kolejne nagrody dla przedstawicieli hierarchii kościelnej będą budzić nie tyle podziw, ile pytania o to, czy nie mamy do czynienia z próbą poprawiania wizerunku instytucji, która wciąż nie rozliczyła własnych błędów.