Nacjonalizm pożera własny Kościół. Sprawa kard. Rysia pokazuje skalę problemu
W polskim Kościele coraz wyraźniej widać wewnętrzne pęknięcie. Z jednej strony nadal funkcjonują środowiska religijne budujące swoją tożsamość na strachu przed migrantami, obsesji „obrony chrześcijańskiej Europy”, teoriach spiskowych i politycznym nacjonalizmie. Z drugiej pojawiają się duchowni, którzy zaczynają dostrzegać, że ten mariaż religii z nacjonalistyczną polityką prowadzi do społecznej radykalizacji i zwykłej nienawiści.
Jednym z symboli tego konfliktu stał się kardynał Grzegorz Ryś, który otrzymał Nagrodę Specjalną Orła Jana Karskiego. Wyróżnienie przyznano mu za postawy związane z dialogiem, pomocą uchodźcom, walką z antysemityzmem i bardziej otwartym podejściem wobec ludzi wykluczanych przez konserwatywne środowiska religijne.
Sam fakt, że takie postawy wywołują dziś wściekłość części katolickiej prawicy, mówi bardzo dużo o stanie współczesnego polskiego katolicyzmu.
Religia jako paliwo polityczne
Przez lata część Kościoła aktywnie uczestniczyła w budowaniu narracji o „oblężonej chrześcijańskiej twierdzy”. Religia coraz częściej była wykorzystywana jako narzędzie mobilizacji politycznej — przeciw migrantom, Unii Europejskiej, osobom LGBT czy wszystkim uznawanym za „obcych”.
Krzyż zaczął stawać się elementem wojny kulturowej, a nie symbolem etycznego przesłania. W efekcie wielu wiernych zostało przekonanych, że „obrona chrześcijaństwa” oznacza agresję wobec innych narodów, religii i światopoglądów.
Dziś część duchownych zaczyna dostrzegać skutki tego procesu.
Ks. Alfred Wierzbicki podczas uroczystości wręczenia nagrody mówił wprost, że głos kard. Rysia „idzie pod prąd fali ksenofobii i nacjonalizmu”. To wyjątkowo mocne słowa jak na polskie realia kościelne.
Antysemityzm stał się problemem także wewnątrz Kościoła
Szczególnie głośna była fala ataków na kard. Rysia po marcowym liście Episkopatu dotyczącym relacji z Żydami. Hierarcha został oskarżony przez prawicowo-nacjonalistyczne środowiska o „zdradę”, „uleganie żydowskim wpływom” i „herezję”. W internecie pojawiły się antysemickie komentarze oraz klasyczne teorie spiskowe.
To pokazuje bardzo niepokojące zjawisko: część religijnej opinii publicznej zaczyna traktować nawet potępienie antysemityzmu jako zagrożenie dla własnej ideologicznej tożsamości.
W laudacji przypomniano również inne działania hierarchy:
– wsparcie dla migrantów i symboliczny krzyż wykonany z drewna łodzi uchodźców z Lampedusa,
– krytyczne spojrzenie na historyczną odpowiedzialność chrześcijaństwa za atmosferę antysemityzmu,
– bardziej otwarte stanowisko wobec osób LGBT,
– jednoznaczne traktowanie pedofilii w Kościele jako przestępstwa, a nie jedynie problemu wizerunkowego.
Kościół zaczyna zderzać się z własnym projektem
Nie chodzi jednak o to, że Kościół nagle stał się instytucją progresywną. Problem jest znacznie głębszy.
Dzisiejszy konflikt to w dużej mierze efekt wieloletniego wzmacniania religijno-narodowej narracji przez samą instytucję Kościoła. Przez dekady część duchownych wspierała polityków budujących kapitał na strachu, poczuciu zagrożenia i podziale społecznym. W wielu środowiskach religia została stopiona z nacjonalizmem niemal w jedną ideologiczną całość.
Dziś nawet bardziej umiarkowani hierarchowie zaczynają być atakowani przez własne środowiska za sprzeciw wobec antysemityzmu, ksenofobii czy dehumanizacji migrantów.
To właśnie jest największy paradoks współczesnego polskiego katolicyzmu.
Bo problemem dla części radykalnej prawicy przestaje być już ateizm czy świeckość państwa. Problemem staje się nawet taki katolik, który twierdzi, że nienawiść nie powinna być fundamentem religii.
