Największy paradoks polskiej prawicy? Kardynał Ryś kontra Kaczyński
W polskiej debacie publicznej od lat obserwujemy osobliwe zjawisko. Politycy deklarujący przywiązanie do chrześcijańskich wartości bardzo często wykorzystują osoby LGBTQ+ jako wygodny cel politycznych ataków. Straszenie społeczeństwa rzekomym zagrożeniem dla rodziny, tradycji czy cywilizacji stało się jednym z najczęściej wykorzystywanych elementów konserwatycznej narracji.
Tym bardziej zaskakujące są słowa kardynała Grzegorza Rysia, które padły w programie „Młodzież kontra… czyli pod ostrzałem” emitowanym przez TVP Info.
Hierarcha został zapytany o możliwość spotkania z osobami LGBTQ+, które deklarują się jako wierzące, ale jednocześnie czują się odrzucane przez Kościół katolicki. W odpowiedzi kardynał stwierdził, że osoby potępiające lub obrażające ludzi LGBTQ+ z ambony nie rozumieją nawet własnego katechizmu, ponieważ ten wyraźnie zakazuje dyskryminowania człowieka ze względu na jego orientację.
Nie oznacza to oczywiście, że kardynał Ryś odrzucił oficjalną doktrynę Kościoła. Wręcz przeciwnie. Nadal podtrzymuje stanowisko instytucji, która uznaje relacje homoseksualne za niezgodne ze swoją moralnością. Jednocześnie jednak podkreśla, że człowiek zasługuje na szacunek niezależnie od swojej orientacji.
I właśnie tutaj pojawia się niezwykle ciekawy kontrast.
Przez lata Jarosław Kaczyński należał do najbardziej rozpoznawalnych polityków budujących narrację wymierzoną w środowiska LGBTQ+. To za jego rządów temat ten stał się jednym z głównych narzędzi mobilizacji konserwatywnego elektoratu. W przestrzeni publicznej regularnie pojawiały się wypowiedzi przedstawiające osoby LGBTQ+ jako zagrożenie dla społeczeństwa, kultury czy wychowania dzieci.
Paradoks polega więc na czymś innym.
Kardynał Ryś reprezentuje instytucję, która historycznie przez stulecia przyczyniała się do stygmatyzowania osób homoseksualnych, a mimo to dziś publicznie przypomina o konieczności szacunku wobec każdego człowieka. Tymczasem część polityków deklarujących przywiązanie do chrześcijaństwa nadal buduje swoją popularność poprzez podsycanie społecznych podziałów i niechęci wobec mniejszości.
To pokazuje szerszy problem współczesnego konserwatyzmu. Coraz częściej nie chodzi już o obronę wartości religijnych, lecz o wykorzystywanie religii jako narzędzia politycznej mobilizacji. Człowiek przestaje być wtedy podmiotem, a staje się elementem ideologicznej wojny.
Na tym tle szczególnie wyraźnie widać kontrast z częścią polskiej klasy politycznej. Warto przypomnieć słowa prezydenta Andrzeja Dudy, wywodzącego się z obozu politycznego Prawo i Sprawiedliwość, który podczas kampanii prezydenckiej w 2020 roku stwierdził: „Próbuje się nam, proszę państwa, wmówić, że to ludzie. A to jest po prostu ideologia.” Wypowiedź ta wywołała szeroką debatę publiczną i była krytykowana przez organizacje broniące praw człowieka jako przykład odczłowieczającej retoryki wobec części obywateli. W tym kontekście słowa kardynała Rysia o szacunku wobec każdego człowieka brzmią znacząco inaczej niż przekaz płynący od części polityków deklarujących przywiązanie do wartości chrześcijańskich.
Nie jest jednak powodem do zachwytu ani stanowisko polityków prawicy, ani stanowisko Kościoła katolickiego. Kardynał Ryś może mówić o szacunku, ale nadal pozostaje przedstawicielem instytucji, która rości sobie prawo do oceniania życia prywatnego obywateli według religijnych dogmatów.
Problem nie polega więc wyłącznie na tym, kto jest bardziej lub mniej otwarty. Problem polega na samym przekonaniu, że instytucje religijne i polityczne mają prawo decydować, które relacje między dorosłymi ludźmi są godne uznania, a które nie.
W demokratycznym i świeckim państwie wolność człowieka nie powinna zależeć ani od interpretacji katechizmu, ani od strategii wyborczej partii politycznych. O prawach obywateli powinny decydować zasady równości, wolności i praw człowieka, a nie religijne doktryny czy polityczne kalkulacje.
Słowa kardynała Grzegorza Rysia pokazują jednak coś jeszcze. Nawet wewnątrz bardzo konserwatywnych instytucji można dziś usłyszeć więcej empatii wobec ludzi niż w przekazie części polityków, którzy od lat powołują się na chrześcijaństwo jako fundament swojej działalności publicznego życia.
