Opus Dei, pieniądze i polityka. Jak religijna organizacja budowała globalną sieć wpływów

Najnowsza publikacja dziennikarza śledczego Garetha Gore’a ponownie kieruje uwagę na Opus Dei — jedną z najbardziej wpływowych i kontrowersyjnych struktur współczesnego katolicyzmu. Książka „Opus Dei. Brudne pieniądze, handel ludźmi i skrajnie prawicowa organizacja kościelna” opisuje organizację nie tylko jako religijny ruch, ale także rozbudowaną sieć politycznych, finansowych i ideologicznych wpływów.

Według ustaleń Gore’a Opus Dei przez dekady budowało swoją pozycję poprzez sojusze z konserwatywnymi elitami, światem bankowości, prawicową polityką i wpływowymi środowiskami w Watykanie. Organizacja miała działać według jednej strategii: zdobywać wpływy nie od dołu, ale poprzez przejmowanie kluczowych stanowisk w państwie, biznesie, mediach i instytucjach religijnych.

Od Hiszpanii do Watykanu

Założycielem Opus Dei był hiszpański duchowny Josemaría Escrivá, który powołał organizację w 1928 roku. Jej celem była „rechrystianizacja” społeczeństwa w duchu skrajnie konserwatywnego katolicyzmu.

Rozwój organizacji przyspieszył podczas rządów dyktatora Francisco Franco. To właśnie wtedy ludzie związani z Opus Dei zaczęli zajmować ważne stanowiska w hiszpańskiej gospodarce i administracji państwowej.

Z czasem organizacja przeniosła centrum wpływów do Rzymu, gdzie zaczęła budować relacje z konserwatywnymi środowiskami watykańskimi, włoską chadecją oraz międzynarodowymi środowiskami finansowymi.

Pieniądze, banki i tajne wpływy

Najmocniejszym filarem Opus Dei miały stać się jednak pieniądze. Gareth Gore opisuje mechanizmy tworzenia fundacji, firm i kanałów transferu finansowego, które pozwalały organizacji gromadzić ogromne środki i budować niezależność ekonomiczną.

Szczególną rolę miały odgrywać powiązania z sektorem bankowym oraz operacje finansowe prowadzone przez Andorę i międzynarodowe struktury inwestycyjne.

Według publikacji organizacja przez lata próbowała przejąć wpływy nad finansami Watykanu. Kluczowym momentem był kryzys związany z upadkiem włoskiego Banco Ambrosiano i śmiercią jego prezesa Roberto Calvi.

Kiedy Watykan znalazł się w finansowym chaosie, Opus Dei miało wyłożyć około 250 milionów dolarów, pomagając ograniczyć skutki skandalu wokół banku watykańskiego kierowanego przez abp. Paul Marcinkus.

To jeszcze bardziej zwiększyło zależność finansową Watykanu od organizacji.

Jan Paweł II i wielki awans Opus Dei

Największy polityczny i religijny awans Opus Dei nastąpił jednak za pontyfikatu Jan Paweł II.

Karol Wojtyła widział w organizacji ważnego sojusznika w konserwatywnej ofensywie Kościoła przeciw liberalizacji obyczajowej, lewicy i sekularyzacji Zachodu. Wizja autorytetu, posłuszeństwa i roli religii w życiu społecznym była bardzo zbliżona do ideologii promowanej przez Opus Dei.

To właśnie Jan Paweł II nadał organizacji wyjątkowy status prałatury personalnej, co uczyniło ją praktycznie autonomiczną strukturą wewnątrz Kościoła katolickiego.

Za jego pontyfikatu błyskawicznie przeprowadzono także proces beatyfikacji i kanonizacji Josemarii Escrivy, mimo licznych kontrowersji wokół poglądów założyciela organizacji i zarzutów dotyczących metod działania Opus Dei.

Opus Dei i amerykańska prawica

Śledztwo Garetha Gore’a prowadzi również do Stanów Zjednoczonych i środowisk konserwatywnej prawicy związanej z Donaldem Trumpem.

Według autora część wpływowych polityków, prawników i działaczy związanych z amerykańską wojną kulturową miała utrzymywać relacje z organizacją lub środowiskami powiązanymi z Opus Dei.

Szczególnie ważną postacią ma być konserwatywny strateg polityczny Leonard Leo, który odegrał ogromną rolę w kształtowaniu obecnego składu Sądu Najwyższego USA. To właśnie z jego rekomendacji Donald Trump mianował konserwatywnych sędziów odpowiedzialnych później m.in. za cofnięcie federalnej ochrony prawa do aborcji.

Publikacja opisuje także finansowanie kampanii przeciw małżeństwom jednopłciowym i prawom reprodukcyjnym kobiet przez sieci powiązane z ultrakonserwatywnymi środowiskami religijnymi.

Franciszek ograniczył wpływy, ale sieć nadal istnieje

Papież Franciszek zdecydował się ograniczyć wyjątkową pozycję Opus Dei w Kościele. W 2023 roku organizacja utraciła część autonomii i została podporządkowana większej kontroli Watykanu.

Nie oznacza to jednak końca jej wpływów.

Jak pokazuje publikacja Garetha Gore’a, Opus Dei to nie tylko religijne stowarzyszenie, ale rozbudowana międzynarodowa sieć kontaktów obejmująca politykę, finanse, media i konserwatywne środowiska ideologiczne.

I właśnie dlatego temat tej organizacji wykracza dziś daleko poza samą religię. To opowieść o tym, jak pod hasłami „obrony wartości” budowano przez dekady system wpływów sięgający od Watykanu, przez świat bankowości, aż po amerykańską prawicę i współczesne ruchy populistyczne.