Religia smoleńska kontra logika. Kaczyński coraz dalej od rzeczywistości

Kolejna miesięcznica smoleńska pod warszawskimi schodami ponownie pokazała, że dla części środowiska politycznego katastrofa z 10 kwietnia 2010 roku dawno przestała być wyłącznie tragicznym wydarzeniem. Stała się ideologicznym rytuałem, w którym emocje zastąpiły fakty, a wiara polityczna zaczęła wypierać podstawowe zasady logiki.

Podczas ostatniego wystąpienia Jarosław Kaczyński ponownie nie skupił się przede wszystkim na pamięci o ofiarach katastrofy — w tym o swoim bracie, Lechu Kaczyńskim, i pierwszej damie Marii Kaczyńskiej. Zamiast tego dominował język politycznej konfrontacji oraz zapowiedzi rozprawy z protestującymi obywatelami, którzy od miesięcy pojawiają się w okolicy tzw. schodów smoleńskich.

Najbardziej niepokojące były jednak słowa dotyczące przyszłości przeciwników miesięcznic. Lider PiS mówił o czasie, kiedy „uczciwe sądy” sprawią, że protestujący „nie będą mogli się tutaj pokazywać”, sugerując nawet wieloletnie zakazy zbliżania się do miejsca uroczystości po odbyciu kar. To retoryka, która brzmi bardziej jak wizja politycznego odwetu niż demokratycznej debaty.

„Nie ma dowodów” czy „są dowody”? Problem podstawowej logiki

Szczególnie uderzający był fragment dotyczący teorii zamachu smoleńskiego. Jarosław Kaczyński stwierdził, że „kłamstwem jest, że nie ma dowodów” na udział Władimira Putina i osób działających w Polsce w doprowadzeniu do katastrofy prezydenckiego samolotu.

I tutaj pojawia się fundamentalny problem logiczny.

W klasycznej logice, wywodzącej się jeszcze od Arystotelesa, obowiązuje zasada niesprzeczności oraz reguła eliminacji podwójnego zaprzeczenia. Jeśli ktoś mówi: „nieprawdą jest, że dowodów nie ma”, to logiczną konsekwencją tego zdania jest twierdzenie: „dowody istnieją”.

Nie chodzi więc już o „przypuszczenia”, „hipotezy”, „poszlaki” czy „wątpliwości”. To byłoby coś zupełnie innego. W takim przypadku należałoby po prostu przedstawić konkretne materiały: ekspertyzy, dokumenty, dane techniczne, ustalenia procesowe albo naukowe analizy.

Tymczasem od lat społeczeństwo słyszy jedynie kolejne deklaracje, ale nie widzi ostatecznych dowodów, które mogłyby zakończyć spór.

To właśnie dlatego cała narracja zaczyna coraz bardziej przypominać system wiary, a nie racjonalnego dochodzenia do prawdy.

Katastrofa zamieniona w polityczny rytuał

Przez lata wokół katastrofy smoleńskiej powstał swoisty mit polityczny. Comiesięczne uroczystości, przemówienia, oskarżenia o zdradę, wizje zamachu oraz nieustanne budowanie atmosfery oblężenia sprawiły, że tragedia zaczęła funkcjonować jako element politycznej tożsamości.

W praktyce wygląda to coraz bardziej jak świecka odmiana religii politycznej.

W religii nie trzeba przedstawiać dowodów — wystarczy wiara. Problem pojawia się wtedy, gdy politycy jednocześnie twierdzą, że dowody istnieją, ale od lat nie są w stanie ich pokazać opinii publicznej w sposób ostateczny i niepodważalny.

Ogromną rolę w budowaniu tej narracji odgrywał przez lata Antoni Macierewicz oraz kierowana przez niego podkomisja smoleńska. Po latach działalności społeczeństwo nadal nie otrzymało jednak materiału, który definitywnie rozstrzygałby kwestie zamachu w sensie prawnym lub naukowym.

„Będziemy tu zawsze”

W trakcie wystąpienia pojawiły się również deklaracje, że środowisko skupione wokół miesięcznic będzie wracało w to miejsce „zawsze” — za miesiąc, za rok i przez kolejne lata.

Tego rodzaju słowa pokazują, jak bardzo polityczny symbol zaczął żyć własnym życiem. Problem polega jednak na tym, że polityka podlega tym samym prawom co historia, biologia i zmieniające się społeczeństwo. Żaden mit polityczny nie trwa wiecznie, szczególnie wtedy, gdy coraz mniej ludzi traktuje go poważnie.

Coraz wyraźniej widać też zmęczenie społeczne wieloletnim wykorzystywaniem katastrofy do bieżącej walki politycznej. Dla wielu obywateli miesięcznice przestały być wydarzeniem upamiętniającym ofiary, a zaczęły kojarzyć się głównie z konfliktem, agresją i politycznym teatrem.

Smoleńsk jako narzędzie emocjonalnej mobilizacji

Najbardziej tragiczne w całej tej sytuacji jest to, że śmierć 96 osób w katastrofie pod Smoleńskiem została na trwałe wpisana w mechanizm politycznej mobilizacji. Zamiast wyciszenia emocji i spokojnego upamiętnienia ofiar, społeczeństwo od lat obserwuje niekończący się spektakl oskarżeń, teorii i coraz bardziej radykalnych deklaracji.

A przecież pamięć o tragedii nie wymaga budowania politycznego kultu ani tworzenia atmosfery permanentnej wojny z każdym, kto zadaje pytania lub nie chce uczestniczyć w tym rytuale.

Z perspektywy logiki sytuacja jest prosta: albo istnieją dowody i należy je pokazać, albo ich nie ma i wtedy uczciwość wobec społeczeństwa wymaga zakończenia wieloletniej politycznej narracji o zamachu.

W przeciwnym razie „religia smoleńska” będzie coraz bardziej oddalać się od rzeczywistości — i coraz mocniej przegrywać z faktami, logiką oraz zwykłym społecznym zmęczeniem.