Religijny fundamentalizm odbiera kobietom w Afganistanie prawo do edukacji

Po przejęciu władzy przez talibów Afganistan ponownie stał się symbolem państwa, w którym religijny fundamentalizm wpływa na niemal każdy aspekt życia obywateli. Szczególnie dotkliwie odczuwają to kobiety i dziewczęta, którym odebrano wiele praw zdobytych w ciągu poprzednich dwóch dekad. Jednym z najpoważniejszych ograniczeń jest dostęp do edukacji.

Dla milionów Afganek szkoła i uniwersytet przestały być miejscem rozwoju, a stały się niedostępnym przywilejem. W kraju, który już wcześniej zmagał się z ubóstwem, analfabetyzmem i skutkami wieloletnich konfliktów, zamykanie kobietom drogi do nauki oznacza pogłębianie społecznego i gospodarczego kryzysu.

Edukacja zamknięta za drzwiami

Po wprowadzeniu kolejnych restrykcji dziewczęta w Afganistanie mogą oficjalnie uczyć się jedynie na podstawowym poziomie. Nauka w szkołach średnich i na wielu kierunkach uniwersyteckich została dla nich zablokowana.

W odpowiedzi na te ograniczenia w Kabulu i innych częściach kraju zaczęły powstawać tajne szkoły prowadzone przez byłe nauczycielki, studentki oraz kobiety, które same zostały pozbawione możliwości dalszego kształcenia.

Lekcje odbywają się w prywatnych domach, często w ukryciu przed władzami i sąsiadami. Dziewczęta przychodzą pojedynczo, aby nie wzbudzać podejrzeń. Uczą się matematyki, języków obcych, nauk przyrodniczych i innych przedmiotów, których zdobywanie powinno być czymś oczywistym w każdym nowoczesnym społeczeństwie.

Sytuacja ta przypomina podziemne nauczanie znane z okresów okupacji i dyktatur. Różnica polega na tym, że tutaj przyczyną nie jest wojna z obcym państwem, lecz polityka własnych władz uzasadniana interpretacją religii.

Skutki społeczne są katastrofalne

Według danych organizacji Save the Children, opublikowanych w rocznicę przejęcia władzy przez talibów, aż 45 procent afgańskich dziewcząt nie uczęszcza do szkoły, a 26 procent wykazuje objawy depresji.

Brak edukacji oznacza nie tylko utratę wiedzy. Oznacza również ograniczenie perspektyw zawodowych, finansowych i społecznych. Kobieta pozbawiona możliwości zdobycia wykształcenia staje się bardziej zależna od ojca, brata lub męża.

W praktyce tworzy to system, w którym połowa społeczeństwa zostaje sprowadzona do roli podporządkowanej grupy pozbawionej wpływu na własną przyszłość.

Religijny dogmat przeciwko rzeczywistości

Zwolennicy ograniczeń często argumentują, że kobiety powinny przede wszystkim zajmować się rodziną i domem. Jednocześnie jednak społeczeństwo potrzebuje lekarek, pielęgniarek, nauczycielek i specjalistek różnych dziedzin.

Powstaje więc oczywista sprzeczność. Jeśli kobietom odbiera się możliwość nauki, kto ma wykonywać zawody przeznaczone dla kobiet zgodnie z konserwatywnymi zasadami?

To jeden z wielu przykładów pokazujących, że polityka oparta na religijnym dogmacie często przegrywa z rzeczywistością. Ideologia może ignorować fakty tylko do pewnego momentu. Państwo potrzebuje wykwalifikowanych pracowników, a społeczeństwo potrzebuje edukacji niezależnie od płci.

Kobiety jako ofiary autorytarnego systemu

Afganistan pokazuje, jak wygląda państwo, w którym religia staje się podstawowym narzędziem sprawowania władzy. Ograniczenia dotyczące edukacji są tylko częścią szerszego systemu kontroli.

Kobietom ogranicza się możliwość pracy, podróżowania, uczestnictwa w życiu publicznym oraz podejmowania samodzielnych decyzji. Krytyka takich działań bywa tłumiona, a protesty w obronie praw kobiet spotykają się z represjami.

W efekcie powstaje model społeczeństwa oparty nie na wolności obywatelskiej, lecz na posłuszeństwie wobec narzuconych norm religijnych.

Hazarowie i zagrożenie ekstremizmem

Szczególnie trudna jest sytuacja społeczności Hazarów, którzy od lat bywają celem ataków ekstremistów. W przeszłości dochodziło do zamachów wymierzonych między innymi w placówki edukacyjne, gdzie uczyły się dziewczęta.

Pokazuje to, że walka z edukacją kobiet nie ogranicza się wyłącznie do decyzji administracyjnych. W wielu przypadkach towarzyszy jej również przemoc motywowana fanatyzmem religijnym.

Edukacja jako droga do wolności

Historia współczesnego Afganistanu pokazuje, że edukacja jest czymś znacznie więcej niż zdobywaniem wiedzy. Dla wielu kobiet oznacza możliwość samodzielnego życia, niezależności finansowej i decydowania o własnej przyszłości.

Właśnie dlatego tak wiele Afganek mimo ryzyka nadal organizuje nielegalne zajęcia, prowadzi tajne szkoły i próbuje przekazywać wiedzę kolejnym pokoleniom dziewcząt.

Lekcja dla całego świata

Afganistan jest ostrzeżeniem przed skutkami oddawania polityki, prawa i edukacji pod kontrolę religijnego fundamentalizmu. Gdy dogmat staje się ważniejszy od praw człowieka, pierwszymi ofiarami bardzo często stają się kobiety.

Odbieranie dziewczętom prawa do nauki nie jest obroną tradycji ani moralności. Jest formą społecznej kontroli, która utrwala biedę, zależność i nierówności. W świecie opartym na wiedzy i nauce trudno o bardziej wymowny przykład tego, jak destrukcyjny może być sojusz fanatyzmu religijnego i autorytarnej władzy.