USA: Kościół nagle odkrył, że nie każdy rozkaz trzeba wykonywać?
Amerykański arcybiskup wojskowy Timothy P. Broglio wywołał burzę po wypowiedzi dla BBC, w której stwierdził, że żołnierz nie powinien bezrefleksyjnie wykonywać każdego rozkazu. Duchowny odniósł się do polityki Donalda Trumpa, wskazując m.in. hipotetyczny rozkaz ataku na Grenlandię jako przykład sytuacji, w której wojskowy mógłby odmówić działania.
Hierarcha, będący zwierzchnikiem katolickiego duszpasterstwa wojskowego w USA, powiedział, że z moralnego punktu widzenia dopuszczalne byłoby niewykonanie polecenia sprzecznego z sumieniem żołnierza.
Jako przykład podał rozkaz zaatakowania sojuszniczego państwa, właśnie takiego jak Grenlandia. Wspomniał również o sytuacji w Wenezueli oraz o użyciu armii na terytorium własnego państwa w odpowiedzi na napięcia wewnętrzne.
Broglio zaznaczył jednak, że jego słowa nie są zachętą do wojskowego buntu, ale przypomnieniem o granicach ślepego podporządkowania wobec przełożonych. W rozmowie podkreślił:
„sumienie pozostaje fundamentalnym punktem odniesienia także w służbie wojskowej, a żaden człowiek nie traci osobistej odpowiedzialności moralnej tylko dlatego, że działa w strukturze hierarchicznej”.
I właśnie tutaj pojawia się religijny paradoks, który trudno ignorować.
Ten sam Kościół katolicki, który od wieków opiera swoją strukturę na hierarchii, posłuszeństwie i podporządkowaniu wobec autorytetów, dziś przypomina o prawie do sprzeciwu wobec niemoralnych decyzji. Duchowny słusznie zauważa, że człowiek nie może zasłaniać się strukturą i wykonywać wszystkiego bezrefleksyjnie. Problem w tym, że identyczne pytanie można skierować również do samej instytucji religijnej.
Bo skoro sumienie ma być ważniejsze od rozkazu, to czy ta zasada nie powinna obowiązywać także wobec decyzji podejmowanych przez kościelną hierarchię? Czy wierni, duchowni i zakonnicy również mają prawo powiedzieć „nie”, gdy widzą działania sprzeczne z własnym sumieniem?
Wypowiedź abp. Timothy’ego P. Broglio pokazuje więc coś znacznie większego niż tylko spór o politykę Donalda Trumpa. Pokazuje pęknięcie w logice instytucji, która przez lata wymagała podporządkowania, a dziś sama zaczyna mówić o granicach posłuszeństwa.
