Smartfony uznane przez Talibów za zagrożenie dla religijnego porządku

Religijny fundamentalizm kontra nowoczesność

Władze Afganistanu ponownie pokazują, jak daleko może posunąć się system oparty na religijnym dogmatyzmie i autorytarnym sprawowaniu władzy. Tym razem celem stały się smartfony, które według talibskich przywódców mają rozpraszać ludzi, prowadzić do „niemoralnych zachowań” oraz umożliwiać ujawnianie informacji niewygodnych dla rządzących.

Decyzja została podjęta przez najwyższe władze państwa kierowanego przez talibów i już wywołuje poważne konsekwencje społeczne oraz gospodarcze.

Nakaz wydany przez Haibatullaha Akhundzadę

Według informacji publikowanych przez międzynarodowe media, podczas spotkania w Kandaharze na początku czerwca religijni przywódcy oraz sędziowie sądu wojskowego zwrócili się do przywódcy Afganistanu, szejka Haibatullaha Akhundzady, o wprowadzenie zakazu korzystania ze smartfonów.

Argumentowano, że urządzenia te sprzyjają rozpowszechnianiu pornografii oraz zjawisk uznawanych przez talibów za zagrożenie dla religijnego porządku społecznego.

W odpowiedzi Akhundzada nakazał ograniczenie używania smartfonów przez żołnierzy, urzędników państwowych oraz nauczycieli. Jedynie osoby posiadające specjalne, pisemne pozwolenie najwyższego przywódcy mogą zostać zwolnione z tego obowiązku.

Telefony konfiskowane i niszczone

Zarządzenia wydane przez lokalne struktury talibów przewidują surowe konsekwencje dla osób, które nie podporządkują się nowym regulacjom.

Świadkowie informują o przypadkach konfiskowania urządzeń oraz ich celowego niszczenia. W mediach społecznościowych pojawiły się nagrania przedstawiające funkcjonariuszy odczytujących treść nowych przepisów, podczas gdy inni urzędnicy rozbijają telefony i układają uszkodzone urządzenia na stołach jako demonstrację siły.

Takie działania przypominają praktyki charakterystyczne dla systemów autorytarnych, w których kontrola informacji staje się ważniejsza niż prawa obywateli.

Zakazy obejmują również kobiety

Portal Zan Times, zajmujący się sytuacją afgańskich kobiet, podaje, że zakres nowych ograniczeń zależy od lokalnych władz.

W niektórych prowincjach zakaz rozszerzono również na:

• kobiety,
• pracowników służby zdrowia,
• studentów,
• cywilnych pracowników administracji.

Analitycy cytowani przez portal ostrzegają, że może to być jedynie pierwszy etap szerszej kampanii mającej doprowadzić do całkowitego zakazu korzystania ze smartfonów.

Wojna z wolnością informacji trwa od 2021 roku

Od momentu przejęcia władzy przez talibów w 2021 roku Afganistan systematycznie oddala się od standardów społeczeństwa otwartego.

Władze regularnie ograniczają dostęp do internetu oraz mediów społecznościowych. Szczególnie głośnym wydarzeniem była dwudniowa blokada internetu we wrześniu 2025 roku, uzasadniana troską o moralność publiczną i walką z pornografią.

Skutki tej decyzji okazały się jednak bardzo kosztowne.

Według ekspertów doszło do paraliżu wielu sektorów gospodarki. Problemy dotknęły handel, sektor bankowy, służby ratunkowe oraz lotnictwo. Krytycy władz wskazywali, że decyzję podjęto bez analizy jej konsekwencji.

Protesty kobiet i obawa przed nagraniami

Jednym z powodów zaostrzenia kontroli nad smartfonami mogły być wydarzenia z początku czerwca w Heracie.

W mieście wybuchły protesty po zatrzymaniach kobiet oskarżanych o noszenie „niewłaściwego hidżabu”. Według relacji świadków siły talibów użyły broni przeciwko demonstrantom, zabijając co najmniej dwie osoby.

Początkowo władze zaprzeczały tym doniesieniom. Sytuacja zmieniła się jednak, gdy w internecie zaczęły pojawiać się nagrania wykonane telefonami komórkowymi.

Dla systemu, który stara się kontrolować przepływ informacji, smartfon staje się nie tylko narzędziem komunikacji, ale również potencjalnym świadkiem wydarzeń niewygodnych dla rządzących.

Strach przed przeciekami

Talibowie mają również inny problem. Urzędnicy państwowi wykorzystują smartfony do fotografowania dokumentów oraz nagrywania spotkań.

Informacje te mogą następnie trafiać do opinii publicznej jeszcze przed zatwierdzeniem przez najwyższe kierownictwo państwa.

Według analityków właśnie obawa przed wyciekiem informacji jest jednym z najważniejszych powodów nowych restrykcji.

Konfiskaty w szkołach

Nowe działania objęły także placówki edukacyjne.

W prowincji Nangarhar nauczyciele informowali, że funkcjonariusze talibskiej policji moralności rozpoczęli 17 czerwca konfiskowanie smartfonów przy wejściach do szkół.

Jeden z nauczycieli zauważył, że po rozpoczęciu akcji praktycznie zamarła aktywność na grupach komunikacyjnych wykorzystywanych przez pracowników oświaty.

Miliony użytkowników telefonów

Według danych Banku Światowego, w 2024 roku w Afganistanie funkcjonowało około 25 milionów aktywnych subskrypcji telefonii komórkowej, podczas gdy populacja kraju liczy około 45 milionów mieszkańców.

Jednocześnie jedynie połowa użytkowników telefonów posiada dostęp do internetu.

Z mediów społecznościowych korzysta około 5 milionów osób, z czego około 80 procent stanowią mężczyźni.

Najpopularniejszą platformą pozostaje Facebook wraz z Messengerem. Dużą popularnością cieszą się również Instagram oraz X, choć aplikacje te bywają okresowo blokowane przez władze.

Gdy religia staje się narzędziem kontroli

Historia afgańskiego zakazu smartfonów pokazuje, jak religijny fundamentalizm może przekształcić się w system kontroli obejmujący niemal każdy aspekt codziennego życia. Pod hasłami ochrony moralności ograniczana jest swoboda komunikacji, dostęp do informacji oraz możliwość dokumentowania działań władz.

Im większa kontrola nad przepływem informacji, tym trudniej obywatelom rozliczać rządzących z ich decyzji. Afganistan pod rządami talibów staje się kolejnym przykładem tego, jak konserwatywny autorytaryzm wykorzystuje religię do uzasadniania ograniczania praw i wolności obywatelskich, szczególnie kobiet, nauczycieli, studentów i wszystkich tych, którzy próbują funkcjonować poza narzuconymi przez władzę schematami.