Trump straszy Europę. Chrześcijaństwo jako narzędzie politycznej presji
Podczas poniedziałkowego wiecu w Kansas, 19 października, prezydent Stanów Zjednoczonych przekonywał, że rozwój sytuacji we Francji przewidywał już 10 lat wcześniej. Deklarował solidarność z Europą, jednocześnie wytykając jej słabości. Zapowiedział, że jeśli Europejczycy nie zmienią kierunku, USA mogą się od nich odwrócić.
Nie była to precyzyjna zapowiedź konkretnej decyzji wojskowej lub traktatowej. Było to jednak czytelne polityczne ostrzeżenie: dalsza bliskość z Waszyngtonem została powiązana z przyjęciem kursu uznawanego przez Trumpa za właściwy.
W takim podejściu sojusz staje się relacją podporządkowania. Europejskie społeczeństwa mają własne instytucje i prawo do samodzielnego rozwiązywania konfliktów. Amerykański prezydent nie otrzymał mandatu do wyznaczania im ideologicznych granic.
Protest społeczny zamieniony w opowieść o wrogach wiary
Mobilizacja francuskich licealistów, która we wrześniu nabrała ogólnokrajowego rozgłosu, połączyła się z szerszym niezadowoleniem społecznym. W sobotę 17 października na ulice francuskich miast wyszło ponad pół miliona osób. Dochodziło do zniszczeń, pożarów i starć z policją. Jednocześnie uczestnicy pokojowych demonstracji nie mogą być automatycznie utożsamiani ze sprawcami przemocy.
Trump wykorzystał obrazy płonących kościelnych wież i pożarów do oskarżenia Partii Demokratycznej o dążenie do podobnego scenariusza w Ameryce. Nie przedstawił dowodów, że Demokraci chcą doprowadzić do takich wydarzeń.
To niebezpieczne przesunięcie: pytania o koszty życia, szkoły i usługi publiczne zostają zastąpione wizją walki o przetrwanie religii. Przeciwnik polityczny zostaje przedstawiony jako zagrożenie dla całej wspólnoty. Taka retoryka utrudnia debatę, ponieważ zamiast oceniać postulaty i decyzje, każe rozpoznawać wrogów.
Truth Social: religijna tożsamość zamiast wyjaśnienia
Na platformie Truth Social Trump przypisał niszczenie Francji migrantom, dżihadystom i komunistom, których oskarżył o wrogość wobec chrześcijaństwa oraz cywilizacji zachodniej. Demokratów powiązał z antyzachodnim marksizmem i migrantami z państw określanych przez niego jako Trzeci Świat. Europejskie stolice wezwał do szybkiego zamknięcia granic i usuwania osób, którym zarzuca niechęć do krajów pobytu.
To twierdzenia i żądania prezydenta, a nie ustalony opis motywacji protestujących. Połączenie różnych grup jednym oskarżeniem zaciera różnicę między migracją, religijnym ekstremizmem, przekonaniami politycznymi i przestępstwem.
Religia dostarcza tu kryterium przynależności do wspólnoty. Tymczasem prawa człowieka nie zależą od chrztu, pochodzenia ani deklarowanej wiary. Świeckie państwo powinno chronić wierzących i niewierzących na jednakowych zasadach. Żadna tradycja religijna nie daje politykom prawa do odbierania innym statusu pełnoprawnych obywateli.
Kościoły wobec polityki strachu
Przywoływanie chrześcijaństwa jako uzasadnienia politycznej presji zasługuje na zdecydowaną krytykę. Przekonanie, że jedna religia daje szczególne prawo do definiowania narodu i jego przeciwników, otwiera drogę konserwatywnemu autorytaryzmowi.
Instytucje kościelne powinny być oceniane także według tego, czy sprzeciwiają się wykorzystywaniu wiary do wykluczania ludzi. Religijna legitymizacja władzy nie zastępuje argumentów, a obrona świątyń nie usprawiedliwia zbiorowych oskarżeń. Dostępny materiał nie pozwala przy tym przypisać konkretnemu Kościołowi współorganizowania opisywanej kampanii.
Przemoc wymaga ustalenia sprawców i zastosowania prawa. Religijno-polityczny fanatyzm rozwija się tam, gdzie odpowiedzialność jednostki zastępuje się winą całych zbiorowości, a symbol wiary ma zamknąć dyskusję. Krytyka takiego mechanizmu jest obroną wolności sumienia, również wolności ludzi wierzących, którzy nie chcą podporządkowywać swojej religii partyjnej propagandzie.
Iran i NATO jako kolejny argument nacisku
Trump wrócił również do konfliktu z Iranem, zarzucając sojusznikom odmowę pomocy. Według jego relacji Europa nie odpowiedziała wsparciem, mimo amerykańskich wydatków, które określił jako setki miliardów dolarów rocznie na NATO.
Taką wypowiedź należy traktować jako stanowisko prezydenta, nie jako rozliczenie finansów Sojuszu. Polityczna solidarność nie oznacza automatycznego obowiązku poparcia każdej operacji militarnej podejmowanej przez Waszyngton.
Łączenie pretensji dotyczących Iranu z francuskimi protestami pozwala budować obraz Europy, która jednocześnie zawodzi militarnie i porzuca właściwe wartości. W tej konstrukcji amerykański przywódca przyznaje sobie rolę sędziego zarówno polityki zagranicznej sojuszników, jak i ich wewnętrznego porządku społecznego.
Sondaże pokazują koszt rządzenia
Religijna mobilizacja towarzyszy pogarszającym się ocenom prezydentury. W badaniu Reuters/Ipsos poparcie dla Donalda Trumpa wyniosło 31 proc., osiągając najniższy poziom w obu jego kadencjach. 68 proc. Amerykanów negatywnie oceniało jego zarządzanie gospodarką. W pytaniu o preferencje przed wyborami do Kongresu 47 proc. zarejestrowanych wyborców wskazało Demokratów, a 35 proc. Republikanów.
Na nastroje wpływają wysokie ceny benzyny i konsekwencje konfliktu z Iranem, obejmującego lutowe ataki. Ogólnokrajowy sondaż nie przesądza jednak o podziale mandatów w wyborach 3 listopada.
Wyborcy mają powody, by pytać o rachunki, bezpieczeństwo i skutki decyzji administracji. Opowieść o obronie chrześcijaństwa nie odpowiada na te pytania. Władza, która domaga się posłuszeństwa w imię religii i cywilizacji, powinna podlegać szczególnie uważnej kontroli. Im chętniej politycy występują w roli strażników wiary, tym bardziej potrzebna jest świecka debata o ich rzeczywistych osiągnięciach.
