Watykan próbował ochrzcić Święto Pracy? Niewygodna historia

Kościół katolicki przez dekady próbował budować własną narrację wokół święta pracy, przeciwstawiając ją ruchom robotniczym i ideom socjalnym. W tym celu w 1955 roku papież Pius XII ustanowił wspomnienie św. Józefa Rzemieślnika, przypadające właśnie na 1 maja. Oficjalnie miało to być „uświęcenie pracy”, ale w praktyce był to również element ideologicznej walki o wpływy nad robotnikami i symboliczną przestrzenią święta pracy.

1 maja i robotniczy bunt

Geneza Święta Pracy nie ma nic wspólnego z kościelną tradycją. Wszystko zaczęło się w Chicago w 1886 roku, gdzie robotnicy rozpoczęli masowe protesty przeciwko nieludzkim warunkom pracy i wyzyskowi. Domagano się przede wszystkim godnych warunków życia oraz ograniczenia czasu pracy.

3 maja 1886 roku doszło do starć z policją, w wyniku których zginęli robotnicy i funkcjonariusze. Dokładna liczba ofiar do dziś pozostaje niejednoznaczna. Następnie rozpoczęły się represje wobec działaczy robotniczych.

20 sierpnia 1886 roku sąd w Chicago uznał za winnych ludzi oskarżonych o przewodzenie zamieszkom, mimo że część z nich nie brała bezpośredniego udziału w przemocy. Siedmiu skazano na śmierć, a jednego na 15 lat więzienia.

Wyrok wykonano 11 listopada 1887 roku, w tzw. „czarny piątek”. Straceni zostali: Albert Parsons, August Spies, Adolph Fischer oraz George Engel. Ich nazwiska stały się symbolem walki o prawa pracownicze.

Kościół wobec ruchów robotniczych

W XIX wieku Kościół katolicki bardzo niechętnie odnosił się do ruchów socjalnych i robotniczych. Papież Leon XIII przez długi czas pozostawał bierny wobec problemów ludzi pracy, mimo że wielu robotników było katolikami i regularnie wspierało instytucję Kościoła finansowo.

Jeszcze wcześniej, w 1878 roku, papież Pius IX opublikował encyklikę „Quod Apostolici Muneris”, w której socjalizm i komunizm określono mianem zagrożenia dla społeczeństwa i religii. Kościelna hierarchia traktowała rozwijające się ruchy pracownicze przede wszystkim jako niebezpieczeństwo ideologiczne.

Kobiety, strajki i walka o prawa pracownicze

W historię ruchu robotniczego zaangażowane były także kobiety. W Stanach Zjednoczonych ogromne emocje budziła działalność Mary Harris „Mother” Jones, jednej z najbardziej rozpoznawalnych organizatorek protestów robotniczych. Organizowała strajki górników i otwarcie krytykowała wyzysk pracowników.

W Polsce ważnym symbolem oporu stały się wydarzenia w Żyrardowie w 1883 roku, gdzie robotnice organizowały protesty przeciwko fatalnym warunkom pracy. Część uczestników demonstracji została zaatakowana przez policję i wojsko.

Od potępienia do próby przejęcia symboli

Wraz ze wzrostem znaczenia ruchów robotniczych Kościół zaczął zmieniać strategię. Zamiast wyłącznie potępiać postulaty pracowników, zaczął próbować przejmować ich język i symbole.

W tym kontekście znaczenie miała encyklika „Rerum Novarum”, wydana przez Leona XIII w 1891 roku. Dokument odnosił się do problemów społecznych i sytuacji robotników, jednak nadal podkreślał potrzebę zachowania porządku społecznego oraz unikania radykalnych zmian.

W tym samym czasie do Watykanu udał się amerykański kardynał James Gibbons z Baltimore, który próbował przekonywać papieża do bardziej otwartego spojrzenia na kwestie pracownicze.

Dlaczego Kościół ustanowił święto św. Józefa?

Gdy prawa pracownicze zaczęły stawać się normą społeczną, Kościół nie chciał pozostawać poza tym procesem. Dlatego właśnie w 1955 roku ustanowiono wspomnienie św. Józefa Rzemieślnika przypadające na 1 maja.

Problem polegał jednak na tym, że pierwotne znaczenie tego dnia było całkowicie świeckie i związane z walką ludzi o godność, prawa pracownicze i ochronę przed wyzyskiem. Kościelna narracja próbowała przesunąć akcent z buntu społecznego na posłuszeństwo, pokorę i cierpliwe znoszenie trudów życia.

Prawa pracownicze nie spadły z nieba

W XX wieku prawa pracownicze stały się standardem nie dlatego, że zostały „podarowane”, lecz dlatego, że ludzie przez dekady o nie walczyli — często ryzykując życie.

To właśnie robotnicy, działacze społeczni i organizatorzy protestów doprowadzili do zmian dotyczących czasu pracy, bezpieczeństwa zatrudnienia czy ochrony socjalnej. Nazwiska takie jak Waryński, Kasprzak, Pietrusiński, Okrzeja czy Luksemburg stały się częścią historii walki o prawa pracownicze.

Kościelna próba nadania 1 maja religijnego charakteru była więc również próbą oswojenia święta, które od początku miało wymiar społeczny i obywatelski — a nie religijny.

1 maja — pamięć o ludziach, nie o symbolach

Święto pracy powstało jako przypomnienie o tych, którzy walczyli o godność człowieka i prawa pracownicze. To historia protestów, represji, strajków i ludzi, którzy nie chcieli godzić się na wyzysk.

Dopiero później wokół tej daty zaczęto budować dodatkowe ideologiczne narracje. Jednak historyczne fakty pozostają niezmienne: 1 maja wyrósł z walki społecznej, a nie z religijnej tradycji.