Wojna o miliony w Kościele? Parafia mariacka i wielki konflikt

W archidiecezji krakowskiej dochodzi do wydarzeń, które wielu duchownych określa jako największe przetasowanie w lokalnym Kościele od lat. Metropolita krakowski kard. Grzegorz Ryś, kierujący archidiecezją od początku roku, ogłosił powołanie specjalnej komisji mającej zbadać sposób zarządzania majątkiem Parafii pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Krakowie, czyli słynnej parafii mariackiej.

Według komunikatu krakowskiej kurii komisja ma przeanalizować, jak w ostatnich latach prowadzono sprawy finansowe i administracyjne jednej z najbogatszych parafii w Polsce. Co szczególnie istotne, decyzja została podjęta po konsultacjach w Kurii Rzymskiej oraz za zgodą papieża Leona XIV.

Wśród części duchownych ruch ten odbierany jest jako symboliczny koniec wpływów środowiska związanego z byłym metropolitą krakowskim abp. Markiem Jędraszewskim.

Kto znalazł się w komisji?

Na czele komisji stanął Jerzy Hausner — ekonomista, były wicepremier, przewodniczący Rady Programowej Open Eyes Economy Summit oraz Rady Fundacji Gospodarki i Administracji Publicznej.

W skład komisji weszli również:

• Konrad Grabiński — doktor habilitowany nauk ekonomicznych, profesor Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie oraz dziekan Kolegium Ekonomii, Finansów i Prawa UEK,
• Piotr Majer — profesor doktor habilitowany prawa kanonicznego, związany z Uniwersytetem Papieskim Jana Pawła II w Krakowie oraz konsultor Rady Prawnej Konferencji Episkopatu Polski.

Komisja ma przygotować raport dla kard. Rysia, od którego zależeć będą dalsze decyzje dotyczące parafii mariackiej.

Konflikt wokół ks. Dariusza Rasia

Spór dotyczący parafii mariackiej wybuchł publicznie pod koniec 2023 roku. W centrum wydarzeń znalazł się wieloletni proboszcz bazyliki — ks. Dariusz Raś.

6 grudnia 2023 roku ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski ujawnił list arcybiskupa skierowany do duchownego. Wynikało z niego, że jeśli ks. Raś nie odejdzie dobrowolnie, zostanie usunięty przy użyciu procedur prawa kanonicznego.

Treść dokumentu wywołała ogromne poruszenie zarówno wśród świeckich, jak i części duchowieństwa. Szczególną uwagę zwrócono na fragment mówiący o „znacznym patrymonium materialnym” parafii mariackiej. Wielu komentatorów uznało, że konflikt dotyczy nie tylko kwestii duszpasterskich, lecz również kontroli nad ogromnym majątkiem.

Władze archidiecezji zarzucały ks. Rasiowi m.in. nieprawidłowości w dokumentacji finansowej, brak protokołów liczenia pieniędzy z tacy oraz przyjmowanie darowizn bez zgody kurii. Z kolei rada parafialna uznała te oskarżenia za pozbawione obiektywizmu i wskazywała, że raport przygotowywał ks. Łukasz Michalczewski, będący bliskim współpracownikiem abp. Jędraszewskiego.

Interwencja papieża Franciszka

Sprawa nabrała międzynarodowego wymiaru w maju 2024 roku, gdy papież Franciszek zdecydował o zawieszeniu dekretu odwołującego ks. Rasia z funkcji proboszcza. Była to decyzja określana przez wielu duchownych jako bezprecedensowa w najnowszej historii Kościoła krakowskiego.

Postępowanie utknęło jednak z powodu pogarszającego się stanu zdrowia papieża Franciszka. Sytuacja ponownie przyspieszyła już po rozpoczęciu pontyfikatu Leona XIV.

Według informacji krążących w środowisku kościelnym, jeszcze przed oficjalną inauguracją nowego pontyfikatu ponownie odsunięto ks. Rasia od funkcji proboszcza. Pod dokumentem nie znalazł się podpis papieża. Pismo autoryzowali natomiast:

• kard. Lazarus You Heung-sik,
• abp Andrés Gabriel Ferrada Moreira.

W tle pojawiało się także nazwisko nuncjusza apostolskiego abp. Antonio Guido Filipazziego.

Sprawa trafia do najwyższej instancji Watykanu

Ks. Dariusz Raś zdecydował się odwołać od decyzji zgodnie z prawem kanonicznym. Sprawa trafiła do Sygnatury Apostolskiej, czyli najwyższego sądu kościelnego.

Wśród duchownych pojawiają się opinie, że właśnie dlatego Watykan zaczął uważniej przyglądać się wydarzeniom w Krakowie. Niektórzy księża oceniają, że powołanie komisji przez kard. Rysia może całkowicie zmienić ocenę wydarzeń z ostatnich lat.

Ogromne pieniądze i nieruchomości

Parafia mariacka nie jest zwykłą parafią. To jedna z najbogatszych instytucji kościelnych w Polsce.

Dochody pochodzą nie tylko z ruchu turystycznego wokół bazyliki i słynnego ołtarza Wita Stwosza, ale przede wszystkim z nieruchomości należących do parafii. Wśród nich znajdują się m.in.:

• zabytkowe kamienice w centrum Krakowa,
• hotel,
• lokale usługowe w najbardziej prestiżowych częściach miasta.

Ogromnym majątkiem dysponuje również Wawelska Kapituła Katedralna. Spośród 25 zabytkowych budynków przy ul. Kanoniczej, aż dziewięć należy właśnie do kapituły. Nieruchomości znajdują się także przy ulicach:

• Grodzkiej,
• Batorego,
• Poselskiej.

Czynsze za lokale usługowe w tych miejscach osiągają nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych miesięcznie.

W tekście pojawia się także parafia św. Jadwigi Królowej, którą zarządza ks. Stanisław Czernik, uznawany za bliskiego współpracownika abp. Jędraszewskiego. Według relacji parafian duchowny miał mówić, że parafia powinna funkcjonować „jak spółka” i przynosić zyski.

Audyt finansowy archidiecezji

Po objęciu archidiecezji kard. Grzegorz Ryś zarządził również szeroki audyt finansowy. Według pojawiających się informacji przeprowadził go dr Jarosław Bauc — ekonomista i były minister finansów w latach 2000–2001.

Wyniki kontroli nie zostały dotąd ujawnione publicznie. Wiadomo jednak, że z powodu postępowania prowadzonego w Watykanie audyt nie obejmował parafii mariackiej. Tym ma zająć się właśnie nowa komisja kierowana przez prof. Hausnera.

Symbol głębszego kryzysu?

Konflikt wokół parafii mariackiej dawno przestał dotyczyć wyłącznie jednego proboszcza. Coraz częściej mówi się o walce o wpływy, majątek oraz sposób zarządzania Kościołem w Krakowie. Dla części duchownych ks. Dariusz Raś stał się symbolem sprzeciwu wobec wcześniejszego modelu kierowania kurią. Inni widzą w obecnych działaniach próbę odzyskania kontroli nad strukturami i finansami archidiecezji. Wielu obserwatorów zwraca uwagę, że sam fakt zaangażowania Watykanu oraz zgody papieża Leona XIV na powołanie komisji pokazuje skalę napięć wokół krakowskiego Kościoła.

Cała sprawa wokół parafii mariackiej po raz kolejny pokazuje, jak ogromną rolę w strukturach kościelnych odgrywają dziś pieniądze, nieruchomości i wpływy. W centrum konfliktu nie znajdują się już wyłącznie kwestie duchowe czy religijne, lecz zarządzanie majątkiem wartym miliony złotych — kamienicami, hotelami, czynszami i finansami jednej z najbogatszych parafii w Polsce. Coraz częściej pojawia się pytanie, czy współczesne kościelne struktury bardziej przypominają wspólnotę religijną, czy raczej rozbudowaną korporację zarządzającą potężnym majątkiem. Spór wokół Krakowa odsłania mechanizmy walki o kontrolę, wpływy i ekonomiczne zaplecze instytucji, która oficjalnie głosi ubóstwo i duchowość, a jednocześnie obraca ogromnymi pieniędzmi oraz posiada nieruchomości w najbardziej prestiżowych lokalizacjach kraju.